Ironia - definicja, cechy, funkcje

Podobno zemsta lepiej smakuje na zimno. Podobno czasem bardziej niż soczysta i ostra riposta, skuteczniejsza jest zakamuflowana szpila, która wbija się prosto w serce...

Bardzo cenię państwa komentarze i uwagi, natomiast zwracam też uwagę z mojej perspektywy, że stają się odrobinę monotematyczne. Zachęcam do większej oryginalności, pracy intelektualnej. Obrazić też trzeba umieć. (Marszałek Szymon Hołownia)

Zdecydowanie najlepszą formą, a przynajmniej jedną z najlepszych, do wyrażenia takiej nietransparentnej uwagi jest ironia. Jako figura retoryczna polega na rozdźwięku między intencją wypowiedzi a jej dosłownym znaczeniem. By zadziałała, musi być intencjonalna, ukryta i powiązana z kontekstem.

Ironia, prócz inteligentnej riposty, używana jest w celu:

• wyrażania emocji (funkcja ekspresywna)
• budowania dystansu osoby mówiącej do omawianych zjawisk
• polemiki
• piętnowania lub obśmiania postaw, zachowań, sytuacji
• wzmocnienia perswazji
• rozrywki 

Ponadto, ironię autorzy wykorzystywali w celach satyrycznych (ośmieszenie i napiętnowanie zagadnień społecznych), parodystycznych (ośmieszenie innego utworu literackiego), sarkastycznych (intencjonalne i złośliwe odniesienie się do odbiorcy świadczące o niechęci).

Znaki ironii w tekście:

• ekspresywizmy, szczególnie zdrobnienia i zgrubienia ("Rodzoniutki braciszek owego wąsala!" - Gerwazy o Sędzi)
• porównania, metafory ("Samogonny Mefisto w leninowskiej kurtce" - Potęga smaku Z. Herbert)
• wykrzyknienia ("Ale wolność mu w głowie, wszechwiedza i byt poza niemądrym mięsem, patrzcie go!" - Sto pociech W. Szymborska)
• pytania retoryczne 
• hiperbole
• antyfrazy (wyrażenia, których odczytanie jest całkowicie odwrotne od dosłownego sensu; "Cebula [...] najnadobniejszy brzuch świata" Cebula W. Szymborska)
• parentezy (wtrącenia nawiasowe)
• stylizacje (Szewcy S.I. Witkiewicz).

Ironia nie jest łatwa do wykrycia w tekście, ale warto jej poszukiwać. Podpowiem jedynie, że mistrzynią ironii była nasza noblistka Wisława Szymborska.