Stylizacja - rodzaje i funkcje

Tekst też człowiek i wyglądać musi. Z tego względu pisarze sięgają po różne zabiegi, by nadać tekstowi określony wygląd, styl.

Stylizacja to świadome wprowadzenie do tekstu elementów charakterystycznych dla danego stylu. Najczęstsze to archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja i stylizacja środowiskowa. Może ona jednak dotyczyć stylów funkcjonalnych polszczyzny (potoczny, urzędowy, naukowy, artystyczny, publicystyczny), gatunków (przemówienie, list otwarty, dysertacja), konwencje literackie, inne utwory (stylizacja mitologiczna, biblijna), indywidualny styl twórcy (np. Jana Kochanowskiego).

 

Archaizacja polega na wprowadzeniu do tekstu archaizmów w zakresie słownictwa, składni, makaronizmów (wtrącenia łacińskie). Występuje w powieściach historycznych, tekstach retorycznych i żartach językowych. (Trylogia, H. Sienkiewicz)

Dialektyzację osiąga się przez wprowadzenie do wypowiedzi elementów danego dialektu w celu oddania realiów życia wiejskiego albo osiągnięcia efektu komizmu. (Wesele, S. Wyspiański, Chłopi, W. Reymont)

Kolokwializacja polega na prowadzeniu słownictwa potocznego, ekspresywnego, wulgarnego, niezgodnego z normą językową, stosowaniu skrótów językowych, niedokończonych zdań, powtórzeń, równoważników. Kolokwializacja służy oddaniu realiów codziennego życia, wzmacnia ekspresywność tekstu, ożywia tekst, wprowadza element humorystyczny. (Jerzy Pilch, Spis cudzołożnic)

Stylizacja środowiskowa służy indywidualizacji języka bohatera, nadaje żartobliwy ton. (Lalka, Prus)

Stylizacja biblijna polega na wprowadzaniu pararelizmów składniowych, konstrukcji zdaniowych (szyk przestawny, rozpoczynanie zdania spójnikiem, imiesłowy przysłówkowe uprzednie, apostrofy), biblizmów, stosowaniu symboli pochodzących z Biblii oraz biblijnych gatunków literackich. Celem stylizacji biblijnej jest nadanie tekstowi patetycznego tonu, uczynienie z bohatera wieszcza, proroka. (Pięcioksiąg o Wiedźminie, A. Sapkowski)

Stylizacja mitologiczna polega na wykorzystaniu mitologizmów, postaci mitologicznych, elementów mitu. Służy nadaniu tekstowi charakteru uniwersalnego. (Silmarilion, J.R.R. Tolkien)

Poetyzacja to nadanie tekstowi cech stylu artystycznego. Tekst staje się dzięki poetyzmom metaforyczny, niezwykły, niekiedy wzniosły. (Gloria victis, E. Orzeszkowa)

Stylizacja na język innego utworu ma na celu najczęściej żart lub satyrę.

• parodia - wyolbrzymione naśladowanie cudzego stylu przy jednoczesnej zmianie tematyki i intencji w celach rozrywkowych, satyrycznych lub polemicznych.
• trawestacja - rodzaj parodii; przeróbka pierwowzoru najczęściej poważnego tekstu na komiczny przy zachowaniu kompozycji i charakterystycznych elementów treści
• pastisz - naśladowanie stylu konkretnego autora lub dzieła jako forma zabawy, wyrażenia uznania.